Weet u nog? Vorige zomer? De zomer van All Fours ? Hoe de roman van Miranda July wereldwijd vrouwen zin deed krijgen om “Den boom in!” te roepen, zot te doen, zichzelf te bevrijden van het beige carcan dat tot dan rond de (peri)menopauze hing?

Opmerkelijk allemaal, maar het was niet de eerste keer dat een boek zo'n effect had op vrouwen. In 1976, bijvoorbeeld, hadden ze het in Zweden over de Maken -scheiding. Maken - letterlijk vertaald: de echtgenoot - was de titel van de bestseller van de toen 31-jarige Gun-Britt Sundström. Na het lezen van het boek vroegen lezers zich massaal af of ze nu echt een relatie nodig hadden om gelukkig te zijn. Was het leven niet minstens even leuk alleen?

Maken groeide uit tot een feministische cultroman die, tegen de zin van Sundström zelf, ook het etiket 'anti-relatieboek' mee kreeg. Zo'n veertig jaar later werd de roman heruitgegeven in Zweden en vonden jongere generaties de weg naar het boek. En sinds kort liggen onder meer de Engelse ( Engagement ) en de Nederlandse ( De wederhelft ) vertaling in de rekken.

De wederhelft vertelt het verhaal van Martina, een twintiger en student in Stockholm. Zij wordt verliefd op Gustav en hij op haar. De twee krijgen een relatie, maar die verloopt verre van rechtlijnig omdat ze zichzelf en elkaar voortdurend bevragen over wat het is wat ze nu precies hebben, wat ze eigenlijk willen van elkaar en hoe verschillend dat is.

Ze hebben mooie momenten samen en als je enkel naar het hier en nu kijkt, lijken ze zielsverwanten. Maar hij droomt van een leven samen, getrouwd, onder één dak, met kinderen en kleinkinderen, zij niet: “Jij bent meer geïnteresseerd in onze relatie dan in mij. Jouw liefde staat tussen ons in.” Als ze hem vier keer minder zou zien, zou ze hem vier keer liever zien, beweert ze steevast. Het juk van zijn verliefdheid weegt haar te zwaar. Hun liefde botst op de metablikken die ze er voortdurend op werpt. Wat van buitenaf voer voor een romcom lijkt, is van binnen bekeken een gedissecteerd liefdeshart.

Schatkamer

Voor dat laatste kan je als lezer alleen maar dankbaar zijn. Want het is een geestig geschreven, superslimme dissectie, waarbij Martina meandert langs filosofen als Søren Kierkegaard, schrijvers als Aksel Sandemose en August Strindberg, en Bijbelfragmenten om er uiteindelijk, 500 pagina's later, nog niet uit te raken. Dat maakt de roman een schatkamer vol wijsheden en inzichten.

In een interview met The Guardian vertelt de intussen tachtigjarige Sundström hoe een lezer haar liet weten dat ze al decennia rondloopt met het boek, dat inmiddels versleten is en vol met post-its zit. Op moeilijke momenten grijpt ze ernaar met de vraag: wat zou Martina nu zeggen?

Het is misschien wel de betere manier om het beste uit De wederhelft te halen: snacken in plaats van het in een ruk uit te lezen. Want dan riskeer je na 300 bladzijden te roepen: oh my god , ga je nu eindelijk eens ophouden met de liefde kapot te denken?

Interessant is hoe het boek na al die jaren niet echt gedateerd voelt. Veel van de vraagstukken passen naadloos bij wat vandaag speelt. In tijden van dating, prela's , situationships en open relaties - iets waarmee ook Martina en Gustav experimenteren - loopt er minder dan ooit een rechte lijn tussen de eerste kus en dat verdomde 'ze leefden nog lang en gelukkig'. Het bewijst dat we in vijftig jaar niets wijzer geworden zijn. Of dat Sundström al te wijs was voor haar tijd. Grappig wel hoe de afwezigheid van gsm's opvalt. Geen appjes, Instagram of mails in de liefde hier. Brieven gaan netjes op de post, afspraken en dates worden gemist. En dat heeft eigenlijk iets verfrissends.

Een feministische literaire roman over de liefde en weerstand bieden tegenover het koppelschap. Martina en Gustav ontmoeten elkaar in Stockholm en worden verliefd. Gustav ziet liefde als een belofte, Martina als een spanningsveld tussen verlangen en onafhankelijkheid. Terwijl vrienden om hen heen trouwen, blijft Martina twijfelen. Ze wil niet vastzitten in conventionele rollen. Liever protesteert ze, filosofeert ze en leeft ze haar leven hoe ze dat zelf wil. Het boek onderzoekt de mogelijkheid tot liefhebben zonder jezelf te verliezen. Met scherpe dialoog en in lichtvoetige stijl geschreven. Gun-Britt Sundström (Stockholm, 1945) is een Zweedse schrijver, journalist en cultuurhistoricus. Ze brak door met ‘De wederhelft’. Haar werk won verschillende literaire prijzen, zoals de Litteris et Artibus en de honoris causa. 'De wederhelft' werd oorspronkelijk gepubliceerd in 1976. Onlangs werd het boek opnieuw uitgegeven in Zweden, waarbij het een bestseller werd. Inmiddels verschijnt het in meer dan tien landen.